Maters vertelde gisteravond uit eigen ervaring tijdens het debat ter ere van het 150-jarige bestaan van het Leidsch Dagblad: “Mijn buren hadden vroeger een waakhond en die waakte ook voortdurend. Bij het minste of geringste begon hij te blaffen. Ik kan je vertellen, daar wordt je na verloop van tijd knap chagrijnig van.” Hij wil er maar mee zeggen dat een krant niet alleen een waakhond van de democratie moet willen zijn. “Een hond moet alleen blaffen als er echt iets loos is. En niet voortdurend,omdat hij nu eenmaal een waakhond is. Je wilt toch ook een hond om mee te spelen, om mee te wandelen, voor de gezelligheid. Dus ook een krant moet meer bieden, zoals informatie over restaurants, bioscopen, theater,  enzovoort.”

Het lijkt een theoretische discussie: journalisten die hameren op het democratisch belang van kranten versus de pleitbezorgers van meer servicegerichte journalisitek. In feite bieden kranten altijd al meer dan alleen politiek nieuws. In de praktijk zijn uitgaansagenda’s, puzzels, weersvoorpellingen en strips al sinds jaar en dag een vast onderdeel van elke krant.

Waar is onze Uit-katern?

Toch blijkt Jeroen Maters een gevoelige snaar te raken. In de zaal krijgen lezers van het Leidsch Dagblad het woord en die beklagen zich erover dat het Leidsch Dagblad veel te weinig over Leiden gaat. “Waar is onze Uit-katern gebleven? Met alle informatie over films, concerten, theater en noem maar op? Ik kan dat wel op internet gaan zoeken, maar ik vond zo’n wekelijks katern zo handig.”

Jan-Geert Majoor, hoofdredacteur van het Leidsch Dagblad, komt met een opmerkelijke verklaring: “Ik hoor dat vaker, ook van allerlei instellingen en bedrijven, zoals bioscopen, theaters en restaurants. Die zeggen: dat moet je doen! Maar als puntje bij paaltje komt, komen ze niet over de brug en adverteren ze niet in zo’n katern. En dan houdt het voor ons wel op.”

Geen adverteerders, geen katern. Dat is logica van het krantenbedrijf. Maar dat vervolgens lezers vanwege het gemis aan zo’n katern afhaken lijkt me toch ook niet de bedoeling. Daarmee ondergraaf je uiteindelijk ook je positie in de lokale samenleving. Als dienstverlener, maar ook als waakhond.

Het debat ging over de toekomst van de regionale journalistiek en was georganiseerd ter ere van het 150-jarig bestaan van het Leidsch Dagblad. Het vond plaats in het Academiegebouw van de Universiteit Leiden.

Stimuleert de hoofdredactie van RTL Nieuws verslaggevers om te twitteren?

“Om nou te zeggen dat de hoofdredactie het echt stimuleert, nee. Maar door de enorme response van kijkers zien ze wel in dat het een hele goeie manier is om kijkers bij je programma te betrekken en input te krijgen.”

Er zit geen beleid achter?

“We hebben officieel nog geen Twitter-beleid. Een paar weken geleden is er voor het eerst intern een Tweetmeet geweest om daar over te praten. Zo zou de hoofdredactie liever zien dat er vooral werk en nieuws gerelateerd getwitterd wordt, maar mensen als Koen de Regt en ik, die al wat  langer op Twitter zitten, vinden dat nou juist de dood in de pot : Twitter is juist een combi en persoonlijk. Wij zitten om die reden ook niet in de Twitterfeed op de website van RTL Nieuws.”

Heeft de RTL-redactie richtlijnen op papier staan?

“We hebben nog geen mooie epistels zoals de NOS en Sp!ts. Ons uitgangspunt is dat je als verslaggever je verantwoordelijkheid hebt – want mensen kunnen je héél letterlijk nemen – en dat je je werkgever natuurlijk niet ten schande moet maken, maar dat laatste staat ook gewoon in je contract.”

Is er een overzicht van twitterende RTL-journalisten?

“Nee, we hebben geen compleet overzicht, wel een Twitterpagina op RTL Z en RTL Nieuws met verslaggevers,  maar niet iedereen zit daar dus in. Bij ons twitteren in onder meer Antoin Peeters, Koen de Regt, Peter van Zadelhoff, Roel Geeraedts, Roland Strijker, Hester van Yperen, Rik Konijnenbelt en nog wat redacteuren. Rick Nieman heeft het met de val van het kabinet allemaal gevolgd maar heeft nog geen account.”

Wat is voor jou persoonlijk het nut van Twitter?

“Op de hoogte blijven van nieuws, maar ook van de ontwikkelingen van het journalistieke vak. En ook om een beetje uit mijn comfortzone komen als financieel-economisch journalist. Zo kreeg ik laatst via Herbert Blankensteijn zo’n mooi filmpje over moederliefde in een giftige wereld. Daar was ik zelf nooit op gestuit. Ik vind Twitter net een krant: je bladert er doorheen en je leest een selectie die anderen voor je maken. Zo schrijft Floortje Smit bijvoorbeeld filmrecensies voor de krant, door haar te volgen weet ik waar ik heen moet.”

Zijn er ook minpunten?

“Je moet wel de interessante mensen volgen en dat is best lastig uitvogelen. Bovendien: hoe meer mensen je volgt, hoe groter de brij. Ik snap niet dat je honderden mensen kan volgen en toch alles kan bijhouden. Ik zet ‘m ook geregeld gewoon even uit. Ik ben wat dat betreft geen übertwitterkoningin.”

Update 25 februari 2010, 16.42 uur

De weekendbijlagen van de Volkskrant zullen straks in België gedrukt gaan worden door EPC in Lokeren. Dat meldt Hans Deridder (redactiemanager bij De Persgroep) op Twitter. Hij voorspelt “fantastische drukkwaliteit” en “in Nederland nooit eerder geziene drukkwaliteit”.

Algemene verslaggevers

Hella Hueck: Verslaggever RTL Nieuws

Rik Konijnenbelt: Verslaggever RTL Nieuws

Jaap van Deurzen: Verslaggever RTL Nieuws

Koen de Regt: Verslaggever RTL Nieuws

Martin van Norel: Verslaggever RTL Nieuws

Geert Gordijn: Verslaggever RTL Nieuws

Bert van Slooten: Verslaggever NOS Radio 1 Journaal

Floor Bremer: Verslaggever RTL Nieuws

Hans Schutte: Verslaggever RTL Nieuws

Harm Botje: Redacteur Vrij Nederland

Menno Reemeijer: Verslaggever NOS Radio 1

Jeroen Wollaars: Verslaggever NOS Journaal

Derk Marseille: Verslaggever BNR Nieuwsradio

Gerd de Smyter: Verslaggever BNR Nieuwsradio

Joris Polman: Verslaggever Sp!ts

Pieter Sabel: Journalist De Pers

Politiek verslaggevers

Frits Wester: Politiek verslaggever RTL Nieuws

Michiel Breedveld: Politiek verslaggever NOS Radio

Bas Paternotte: Freelance politiek journalist HP/De Tijd en Panorama

Jos Heymans: Politiek journalist RTL Nieuws

Jeffrey Kutterink: Politiek verslaggever Provinciale Zeeuwse Courant

Joost Vullings: Politiek verslaggever NOS Radio 1 Journaal

Correspondenten

Jan-Albert Hootsen: Freelance correspondent Mexico

Olaf Koens: Freelance correspondent Rusland

Eelco Bosch van Rosenthal: Correspondent VS NOS Journaal

Jeroen Akkermans: Correspondent Duitsland RTL Nieuws

Erik Mouthaan: Correspondent VS RTL Nieuws

Arjen van der Horst: Corresondent Engeland NOS Journaal

Kysia Hekster: Correspondent Rusland NOS Journaal

Frederike Geerdink: Freelance correspondent Turkije

Ron Linker: Correspondent VS NOS Journaal

Rop Zoutberg: Correspondent Spanje NOS Journaal

Wessel de Jong: Correspondent Brussel NOS Journaal

Lia van Bekhoven: Freelance correspondent Engeland

Jelle Brandt Corstius: Freelance correspondent Rusland

Stefan de Vries: Freelance correspondent Frankrijk

Arnold Karskens: Freelance oorlogsverslaggever

Onderzoeksjournalisten

Roel Geeraerds: Onderzoeksjournalist RTL Nieuws

Roland Strijker: Onderzoeksjournalist RTL Nieuws

Misdaadverslaggevers

Chris Klomp: Rechtbankverslaggever Dagblad vh Noorden en RTV Noord

Menno van Dongen: Justitieverslaggever de Volkskrant

Rob Zijlstra: Rechtbankverslaggever Dagblad vh Noorden

Fleur Besters: Politieverslaggever Eindhovens Dagblad

Sportjournalisten

Anne Joldersma: Chefredacteur NUsport

Johan van Boven: Sportverslaggever Sp!ts

Financieel journalisten

Kaj Leers: Financieel verslaggever Z24

Regionale/lokale journalisten

Jan Arendz: Verslaggever Leeuwarder Courant

Joris Roes: Chef redactie Oss Brabants Dagblad

Bart Oosterveld: Verslaggever Omroep Brabant

Alice van der Plas: Verslaggever Omroep Brabant

René van Hoof: Verslaggever Omroep Brabant

Jan de Vries: Redacteur Omroep Brabant

Hermina de Vries: Radioverslaggever Omroep Gelderland

Ruud Witte: Redacteur AD Groene Hart

Noelia Romero: Redacteur MegastadFM

ICT-redacteuren

Jasper Bakker: redacteur Webwereld

Loek Essers: redacteur Webwereld

Presentatoren

Lara Rense: Presentator NOS Radio 1 Journaal

Tijs van den Brink: Presentator Netwerk, Knevel & Van den Brink

Frank du Mosch: Presentator Netwerk, Standpunt.café

Rachid Finge: Nieuwslezer NOS Radio

Marolein Niestadt: Nieuwslezer BNR Nieuwsradio

Maar vandaag werd bekend dat Britse kranten het initiatief willen blokkeren. In hun ogen is het oneigenlijke concurrentie. Hoe kunnen zij op een winstgevende manier mobiele applicaties in de markt zetten als de uit publieke middelen gefinancierede BBC gratis applicaties uitdeelt?

Bij mij riep het de vraag op hoe het in dit geval zit met de Europese concurrentieregels. Is het lanceren van mobiele applicaties door een publieke omroep geen soort van ongeoorloofde staatssteun aan bepaalde nieuwsorganisaties? Want het zorgt voor verstoring van de commerciële nieuwsmarkt. Dezelfde vraag zou je overigens kunnen stellen voor internet. Ik heb eigenlijk geen idee hoe dat zit, ik ben geen jurist en weet niks van de Europese regelgeving. Maar ik  ben wel heel benieuwd naar het antwoord.

Gezien de discussie over online verdienmodellen voor nieuwsmedia is het een voor de hand liggende vraag: wat is de economische levensvatbaarheid van nieuws op internet? Een analyse van de economische waarde ligt dan ook voor de hand, maar dat is feitelijk een onontgonnen terrein binnen het media-onderzoek. Het bestaande onderzoek beperkt zich hoofdzakelijk tot de nogal vrijblijvende enquêtes waarin mensen de vraag krijgen voorgelegd of ze bereid zijn te betalen voor iets dat nu nog gratis is.

Biefstuk
De onderzoekers Chyi en Yang van de University of Texas proberen een stap verder te gaan. Ze analyseren gegevens van het Amerikaanse onderzoeksinstituut Pew Research Center for the People and the Press over het mediagebruik van Amerikanen. En stellen vast dat hoe hoger het inkomen van mensen is, hoe lager hun online nieuwsconsumptie is. Voor kranten geldt het omgekeerde: hoe hoger het inkomen, hoe meer tijd mensen spenderen aan het lezen van de krant.

Dat maakt dat internetnieuws betiteld kan worden als een inferieur product. Niet omdat de kwaliteit zo beroerd is, want veel online nieuwsberichten zijn identiek aan die in de krant. Economen definiëren inferieure producten als producten waarvoor geldt dat de consumptie ervan afneemt als het inkomen stijgt (waarbij de invloed van andere mogelijke factoren, zoals leeftijd en opleiding, wordt uitgesloten). Dus hoe meer iemand verdient, hoe minder hij gebruik zal maken van inferieure producten.

Dat ligt voor de hand, een rijkaard zal vaker een biefstukje bakken dan een blikje corned beef opendraaien. Een biefstuk is volgens economen dan ook een normaal product: de consumptie ervan neemt toe als het inkomen stijgt. Een krant is ook een normaal product: rijke mensen kopen en lezen meer kranten dan arme mensen.

Overvloed
De intrigerende vraag is natuurlijk: waarom is internetnieuws voor mensen een inferieur product? En waarom is hetzelfde nieuws op papier niet inferieur? Dat heeft waarschijnlijk te maken met de internetnieuwsmarkt, dat is een markt van overvloed. Er is een surplus aan (gratis) nieuws op internet, waardoor online nieuws geen economische waarde heeft voor consumenten.

En dan treedt een ander mechanisme in werking. Uit onderzoek blijkt dat de waardering van mensen voor een product stijgt als de prijs hoger is. Uit een experiment bleek dat mensen een en dezelfde wijn hoger waarderen als ze een hogere verkoopprijs te horen krijgen. Kortom, mensen hebben de neiging om te denken: als het goedkoop is, zal het niet zo goed zijn. Of in elk geval niet zo waardevol om er geld voor te willen betalen.

Het onderzoek van Chyi en Yang is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Journalism & Mass Communication Quarterly. Een pdf van het artikel is gratis te downloaden.

“There is a revolution going on right now, in the way that people consume journalism. We are at a point where technology is going to enable us to view and consume in an entirely different way.”

Intrigerende woorden waarmee onderstaande video begint. En intrigerend is ook de rest van de video. Een inspirerende vooruitblik op het digitale magazine van de toekomst.

“Allereerst heeft het project een educatieve doelstelling,” vertelt Harmen Groenhart, begeleidend docent van het project en zelf bezig met promotie-onderzoek over dit onderwerp. Hij liet studenten Nederlandse nieuwsmedia en bijbehorende sites doorvlooien. “Studenten maken zo kennis met verschillende vormen van mediaverantwoording. De bedoeling is dat ze zich ook een mening vormen over de functie ervan. Daarnaast biedt de site natuurlijk een handig overzicht voor onderzoekers, beleidsmakers, het publiek en nieuwsmedia zelf.”

Tabellen geven overzicht

De hoofdmoot van de site bestaat uit tabellen waarin je eenvoudig kan aflezen welke vormen van mediaverantwoording een medium biedt. Zo is snel te vinden dat de NOS zich erg ijverig toont met onder meer een ethische code, een verwijzing naar de Raad voor de Journalistiek, een correctierubriek en een ombudsman. In schril contrast daarmee staan bijvoorbeeld het Parool en de Leeuwarder Courant die in dit opzicht helemaal niets doen.

Jammer is dat Mediaverantwoording.nl niet linkt naar de sites van de betreffende media. Als je ziet dat Hart van Nederland een redactiestatuut heeft, dan zou het handig zijn als je meteen zou kunnen doorklikken naar dat statuut. “Dat is de eerstvolgende stap die we gaan zetten”, zegt Groenhart. “Maar ook dan zal niet alles aanklikbaar zijn, want sommige middelen zijn bijvoorbeeld alleen in de papieren versie van een dagblad en niet op de website van die krant aangetroffen.”

Omissies

De vraag is natuurlijk of de site helemaal volledig is. Zijn de uitkomsten ter controle nog voorgelegd aan bijvoorbeeld de hoofdredacties? “Nee. Het uitgangspunt is dat deze site zicht biedt op de publieke toegankelijkheid van bepaalde verantwoordingsmiddelen. De studenten verplaatsen zich in de rol van het publiek en vragen zich af: kan ik ergens een code of een column van een hoofdredacteur vinden? Het is dus niet uitgesloten dat we dingen over het hoofd zien.”

Bijvoorbeeld het blog van de hoofdredacteur van NU.nl? Want die staat niet vermeld op Mediaverantwoording.nl. “Heel erg bedankt voor de aanwijzing. Ik zal me meteen beraden voor een aanvulling. Probleem is wel: de hoofdredacteur maakt zich niet als zodanig bekend. Je moet weten wie Laurens Verhagen is, anders heb je als NU.nl lezer geen idee wiens blog je zit te lezen.” Dat is dan wellicht ook meteen een goede tip voor de NU.nl-hoofdredacteur.

Wellicht zijn er nog meer omissies? Die kan je doorgeven aan Mediaverantwoording.nl. Of als reactie hieronder achterlaten natuurlijk.

Hoewel? Bij het berekenen van die mediatijd laten de onderzoekers een aantal zaken buiten beschouwing als het gaat om internet. Namelijk: mailen, skypen, twitteren, chatten, msn-en, downloaden en hyvesen. Oei, zijn enkele daarvan niet juist de internetapplicaties die zo populair zijn onder jongeren? En die ervoor zorgen dat ze vaak en lang online zijn?

Het is de onderzoekers vergeven, want zij wilden vooral weten welke media jongeren gebruiken om aan nieuws te komen. En ook dan scoort televisie veruit het hoogst. Het liefst en het meest informeren jongeren zich via de beeldbuis. En verder is het nieuwsmediagebruik van jongeren volgens de onderzoekers het best te omschrijven als ‘grazen’: de hele dag nemen ze links en rechts nieuws tot zich. En dat gaat vaak snel en fragmentarisch: even een gratis krant doorbladeren, even op NU.nl kijken, even langs televisiejournaal zappen, even een flits van het radionieuws opvangen.

Krant
En een goede krant lezen? Zo’n krant waarvoor je nog ouderwets moet betalen? Doen jongeren dat ook nog wel? Dat varieert nogal. Een kwart leest vrijwel dagelijks een betaald dagblad. En een derde doet dat vrijwel nooit. Degenen die het doen, doen het overigens ook ‘even’, een kwartiertje is voor de meerderheid de max.

En dat terwijl die kranten onder jongeren het beste van alle media scoren op ‘diepgang’. En daarin zien ze ook de toegevoegde waarde van kranten: uitleg en achtergronden geven bij het nieuws. Ze zeggen behoefte te hebben aan die duiding, maar lezen desondanks maar weinig in de krant. Geen tijd voor en geen geld voor zijn hun excuses. Daar valt weinig aan te doen voor een krantenmaker. Die kan hooguit een goedkoper abonnement aanbieden, maar de meeste jongeren zullen dat al te duur vinden, want ze zijn gewend aan gratis.

De inhoud van de krant interessanter maken kan wel. En dat is wat een derde van de jongeren graag zou zien, want dan zouden ze naar eigen zeggen vaker een dagblad lezen. Maar hoe maak je de inhoud van de krant interessanter voor jongeren? Een speciale jongerenpagina toevoegen? No way. Daar zitten ze niet op te wachten. Ze willen niet in de hoek gezet worden, maar serieus meetellen. Dus willen ze door de hele krant heen onderwerpen tegenkomen die hen interesseren, zoals muziek, film en televisie.

Betalen
En gaan jongeren dan wel een krant kopen? Dat blijft hoe dan ook hoogst twijfelachtig, want zelfs van de jongeren die regelmatig een krant lezen, zegt maar een kwart bereid te zijn om te betalen voor een kwalitetiskrant. Bovendien vindt de meerderheid een gratis krant net zo goed als een krant waarvoor je moet dokken.

Het beeld dat dit onderzoek schetst is niet verrassend. Het bevestigt het beeld dat Irene Costera Meijer eerder gaf in haar boek ‘De toekomst van het nieuws’. Zij typeerde de nieuwsconsumptie van jongeren treffend als ’snacken’, terwijl Drok en Schwarz het hebben over ‘grazen’. Desondanks is dit onderzoek een goede aanvulling, omdat het een hoop cijfermateriaal heeft opgeleverd. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat jongeren naarmate ze ouder worden meer belangstelling krijgen voor nieuws. En dat maatschappelijke betrokkenheid en krantlezen hand in hand gaan. Geen verrassende uitkomsten, maar het is goed dat er nu cijfermateriaal voorhanden is.

Het hele rapport zit vol met tabellen en grafieken die het resultaat zijn van een online enquête onder 1029 Nederlandse jongeren tussen 15 en 29 jaar. Daarnaast zijn vier focusgroepgesprekken met jongeren gehouden. Het onderzoek maakt deel uit van een internationaal onderzoek dat is geïnitieerd door de World Association of Newspapers. Meer over dit onderzoek is te vinden op www.jongerennieuwsmediabetrokkenheid.nl. Daar is het rapport ook te downloaden.