De berichtgeving over wetenschappelijk onderzoek schiet vaak te kort. Dat schrijft wetenschapsjournalist Hans van Maanen in een opiniestuk op de site van De Journalist. De nadruk in het nieuws ligt altijd op de uitkomsten van onderzoek. Hoe onderzoekers aan die uitkomsten komen en wat die waard zijn blijft meestal onderbelicht.

Een goed voorbeeld is de berichtgeving over een koffieonderzoek dat vandaag en gister in de media verscheen. Uit dat onderzoek zou blijken dat je van veel koffie drinken niet vroegtijdig dood gaat.

Het begint al met het vermelden van het instituut waar het onderzoek is uitgevoerd. Volgens de Volkskrant gaat het om ‘Amerikaanse onderzoekers van de Harvard Medical School in Boston’. Even verder in het bericht blijkt één van die ‘Amerikaanse’ onderzoekers een Nederlander te zijn, maar dat terzijde. Volgens het ANP-bericht dat onder meer op Nu.nl en Trouw.nl verscheen gaat het om een onderzoek van de Universiteit van Madrid in Spanje. Wie heeft gelijk? Allebei voor de helft. Het gaat om twee onderzoekers van de Universiteit van Madrid en drie onderzoekers van Harvard. Geen doodzonde, maar toch vreemd om slechts één van beide instituten te vermelden.

In het ANP-bericht wordt gemeld dat eerdere onderzoeken naar koffieconsumptie een wisselend beeld gaven. De ene keer bleek koffie goed, de andere keer slecht. Vervolgens staat er: “Naar nu blijkt is koffie dus minder ongezond dan tot nu toe werd gedacht.” Waarom dit onderzoek nu opeens een einde zou maken aan alle onduidelijkheid over de voor- of nadelen van koffie drinken wordt niet vermeld. Is dit onderzoek bijvoorbeeld beter uitgevoerd of opgezet dan alle eerdere onderzoeken? Het wordt niet verteld.

Wel wordt verteld dat de onderzoekers denken dat cafeïne zorgt voor ‘vermindering van het aantal hart- en vaatziektes onder koffiedrinkers.’ Merkwaardig genoeg staat in het onderzoeksartikel iets heel anders: “Our data also suggests that this association was due to components in coffee other than caffeine.” De onderzoekers hadden namelijk vastgesteld dat het drinken van cafeïnevrije koffie ook leidde tot een kleinere kans op sterfte. De Volkskrant meldt dit wel correct.

Het bericht van de Volkskrant vermeldt weer niet dat de onderzoekers concluderen dat bij vrouwen een hoge koffieconsumptie het overlijdensrisico afneemt terwijl dit bij mannen niet overtuigend is vastgesteld. Het ANP-bericht meldt dat wel, maar verzuimt vervolgens de essentiële vraag te stellen: wat is daar de oorzaak van?

Van Maanen heeft groot gelijk: dit soort berichten roept vooral vragen op en maakt je weinig wijzer. Dat Nu.nl cafeïne met dubbel f schrijft is dan slechts een futiel detail.