Vloeibare Volkskrantjournalistiek

“Het is toch niet te geloven?” Dat dacht ik toen ik het bericht van de Volkskrant zojuist weer las nadat ik op het linkje had geklikt in mijn bericht van gister. Ik weet toch echt zeker dat gister in dat Volkskrantstukje werd beweerd dat de Amerikaanse verkiezingsuitzending van de NOS zeker drie ton zou gaan kosten. En NOS-hoofdredacteur Hans Laroes zou daarop gezegd hebben dat die schatting hem nog aan de lage kant leek. Maar dat staat er nu niet meer…

Nu meldt het bericht een bedrag van 245 duizend euro en het citaat van de hoofdredacteur is verdwenen. Het tekstje in kleine lettertjes onder de kop verklaart wellicht iets. Daar staat dat het bericht is gepubliceerd is op 8 september 2008 om 6.44 uur. ’s Avonds om 22.21 uur is het bijgewerkt. Met andere woorden, de foutieve informatie van anonieme bronnen is vervangen door gegevens die bekend zijn gemaakt tijdens de persconferentie van Hans Laroes. Om de onjuiste primeur onder het kleed te moffelen heeft de redactie het bericht aangepast. Dat is het mooie van internet, het staat niet met inkt gedrukt, dus met een druk op de knop kan je een tekst wijzigen. Ideaal voor het bedrijven van vloeibare Volkskrantjournalistiek.

Enigszins verhelderend is het weblog van NOS-hoofdredacteur Laroes. Niet zozeer zijn rechtvaardiging van het immense bedrag dat hij wil spenderen aan de Amerikaanse verkiezingsnacht, maar zijn reactie op een opmerking van een lezer. Daar zegt hij dat de Volkskrant hem foutief heeft geciteerd en dat hij om rectificatie heeft gevraagd. De Volkskrant is blijkbaar niet zo openhartig om te rectificeren, maar plaatst gewoon een nieuw bericht en verwijdert de foutieve informatie. Ongekend hoe makkelijk de geschiedenis tegenwoordig te manipeleren is.

Het is best netjes dat de redactie vermeldt dat het bericht is gewijzigd. Maar wat er gewijzigd is wordt niet verteld. Ook kan je de wijzigingen niet traceren. Eigenlijk is dat behoorlijk amateuristisch, want dat gebeurt wel bij een amateursite als Wikipedia. Daar kan je precies zien hoe teksten zijn veranderd. Dat geldt trouwens ook voor En.nl, een proefproject van de Volkskrant waar klaarblijkelijk wel wat van geleerd kan worden.

Ook opmerklijk is dat er ook nog weer een ander bericht is gepubliceerd over de persconferentie van Laroes. Met nog weer wat nieuwe informatie. Maar waarom is dat niet gewoon weer aan dat oude bericht geplakt om het verhaal compleet te maken?

Het merkwaardige is dus dat ik nu een stuk op mijn blog heb staan waarin ik iets schrijf over een Volkskrantbericht, maar als je de link aanklikt en het bericht doorneemt, lees je hele andere dingen dan ik heb gemeld. Hoe moet dat nu? Gaan de mensen nu denken dat ik dingen uit mijn duim zuig?Dat ik een leugenaar ben? Zal ik mijn bericht snel aanpassen aan de werkelijkheid van de Volkskrant? Of helemaal verwijderen? Of de link weghalen? Ik weet het niet. Bedankt Volkskrant!

[Update 11 september: Gelukkig heeft Bert Brussen het originele Volkskrantbericht online gezet]

12 Comments

Add yours →

  1. Joseph Heller heeft ooit eens een prachtig boek over dit Volkskrant-dilemma van jou geschreven: Catch 22 😉

  2. opvallend is ook dat andere media (NRC, Telegraaf, Elsevier) het ongecorrigeerde bericht overnemen en ongecorrigeerd laten. Dit gebeurd steeds vaker.Onjuistheden worden steeds bevestigd, wat is waarheid? Heb je een idee hoe daar iets aan gedaan kan worden?

  3. Zorg eens dat jouw taalfouten uit je blog verdwijnen … d’s en t’s of combinaties daarvan, daar heb jij weer moeite mee.

  4. Alexander Pleijter

    10 september 2008 — 20:01

    @Elisa: Bedankt voor de terechtwijzing. In de eerste zin van de vierde alinea stond inderdaad ‘vermeld’ terwijl het ‘vermeldt’ moet zijn. Ik heb het aangepast.

  5. Alexander Pleijter

    10 september 2008 — 20:06

    @Wini: Ik denk dat het niet handig is om foutieve berichten ongecorrigeerd te laten staan. Het is niet zo moeilijk om er later een aanvulling bij te geven, bijvoorbeeld een vermelding dat later op de persconferentie is gebleken dat het om 245.000 euro ging in plaats van het eerder gemelde bedrag van meer dan drie ton. Dan geef je nieuwe, correcte informatie zonder eerdere fouten te verdonkeremanen.

  6. Tja Alexander. Als je dinsdag gewoon de krant had gelezen in plaats van hoog van de toren te blazen had je geweten dat het stuk over Laroes is gerectificeerd. Maar dat kwam natuurlijk niet zo goed uit.

    Jammer,
    hartelijke groet
    Thom Meens
    ombudsman de Volkskrant

  7. Alexander Pleijter

    11 september 2008 — 13:07

    Correctie, Thom: ik heb de Volkskrant van gister 'gewoon' gelezen. Maar als je de krant 'gewoon' leest dan valt dat miniscule rubriekje 'aanvullingen & correcties' niet erg op. Het is me dus inderdaad ontgaan. Het zou naar mijn idee chicer zijn om wat ruimhartiger te rectificeren op de pagina waar het oorspronkelijke artikel stond.

    Maar als je goed leest dan zie je dat mijn stuk er helemaal niet over gaat dat de Volkskrant moet rectificeren. Nee, want veel interesanter in dit geval is de vraag waarom de Volkskrant niet wat transparanter is in het aanbrengen van wijzigingen in artikelen op de website. Waarom het oorspronkelijke bericht niet handhaven en eronder een aanvulling plaatsen in de trant van "ons aanvankelijke bericht bevat enkele fouten, namelijk…"?

  8. de luxeproblematiek van het medium internet

    ‘dit bericht is aangepast op X.X.X XX:XX’ vind ik iig beter dan niks erbij vermelden – hiermee geeft zo’n nieuwssite, hetzij impliciet, toe dat er fouten in het artikel hebben gestaan – een rectificatie in een nieuw bericht en het foutieve bericht laten staan vind ik een beetje het potentiëel van een luxe snel medium als internet ongebruikt laten – sommige fora vermelden ook nog wel ‘s(automatisch) hoeveel procent van n bericht is aangepast,.. dat soort technieken zouden nog n aanvulling kunnen zijn op t rectificeren via internet (of de wikipedia methode inderdaad, maar of nieuwsconsumenten op dat soort uitgebreide informatie zitten te wachten..?)

  9. De Zweedse onderzoeker Michael Karlsson doet veel onderzoek naar dit soort praktijken op nieuwssites.

    Los van de zuiverheid van wijzigingen zijn de implicaties van voortdurend veranderend nieuws (dat inderdaad daarop weer in verschillende gedaanten word doorgekopieerd) interessant. Als je er goed over doordenkt – en dus verder denkt dan de neus van de ombudsman lang is – zet dit allerlei conventies en vaste waarden in het vak onder druk (om nog maar te zwijgen van het wantrouwen dat het publiek in toenemende mate koestert ten opzichte van het online journalistieke produkt).

    Ook spannend: wie in de journalistieke organisatie heeft toegang tot de site om dingen te wijzigen? Als iemand iets ’s ochtends vroeg plaatst, is het waarschijnlijk iemand anders die dat ’s avonds aanpast of zelfs gewoon van de site afhaalt (iets wat Karlsson bij verreweg de meeste nieuwsverhalen online ziet gebeuren).

    Zoals maar weer eens blijkt, lukt het nieuwsredacties nog steeds niet goed na te denken over het medium internet – ze komen niet voorbij de vorm. Aangezien zo’n beetje iedereen onder de 40 dat medium het meeste gebruikt, is het zo snel afgelopen met het beroep – niet zozeer met de kernwaarden in de journalistiek, maar in de praktische aanpak van het vak.

  10. Beste Alexander,

    Niet alleen De Volkskrant kent dit kunstje, ook Trouw heeft er een handje van – en dan zelfs zonder via een datum te communiceren dat er een wijziging heeft plaats gevonden. Zie mijn artikel Doe het maar lekker zelf-nieuws rond een hostie van d.d. 4 augustus, het daarop ingaande artikel Foutje, bedankt van redactiechef Lodewijk Dros en mijn felle reactie op zijn bijdrage onder dat artikel.
    Ik heb al eerder een vergelijkbaar incident meegemaakt waarbij een artikel op de Trouw-site waarnaar ik verwees verdween (het nieuwsbericht dat Kluun gesolliciteerd zou hebben naar de functie van hoofdredacteur van Opzij waar zowat heel de vaderlandse pers intrapte – onder het motto foutje van het persbureau in uw nadeel -) en dat later weer teruggeplaatst werd. En ik de links in mijn artikel maar aanpassen inderdaad. 😉
    Na dit eerste voorval heb ik de brui gegeven aan het bloggen op Trouw Meer!, maar me enige tijd later door de redactie alsnog laten overhalen mijn artikelen door te publiceren. Na dit tweede incident heb ik de site definitief de rug toegekeerd en schrijf ik alleen nog op mijn eigen website. Het is natuurlijk een druppel op een gloeiende plaat maar ik weet niet wat ik anders kan doen dan enerzijds uiterst kritisch te blijven en aan de bel te blijven trekken, en anderzijds me te distantiëren van een medium dat er dergelijke kwalijke praktijken op nahoudt. De kwaliteit en de betrouwbaarheid van de journalistiek is hier in het geding, en ik vind het onbegrijpelijk hoe weinig aandacht en interesse daarvoor lijkt te zijn. In mijn opinie wordt er stevig doorgebuffeld om de belangrijkste pijler van de democratie door te zagen – en dat dan vooral vanwege gemakzuchtig winstbejag, vermomd in excuses over tijd- en geldgebrek om bronnen te verifiëren en het ‘haastige’ medium internet. De journalistiek legt de verantwoordelijkheid voor de verificatie van artikelen meer en meer bij de lezer (doe het maar lekker zelf-nieuws). En ondertussen maar klagen over de concurrentie van de zogenaamde burgerjournalistiek, die volgens mij een meer dan terechte reactie is op de nalatigheid van de ‘echte’ pers en wat mij betreft nog veel grotere en kritischere vormen aan mag nemen.

    Hartelijke groet,
    Gigi Schuiten

  11. Alexander,

    Je wordt op je wenken bediend.
    Voortaan geeft de internetredactie aan als een tekst is gewijzigd, en wat is gewijzigd. Althans dat is me verzekerd door de hoofdredactie.
    Hartelijke groet
    Thom Meens

  12. Alexander Pleijter

    16 september 2008 — 09:47

    Dat lijkt me goede ontwikkeling. Bedankt voor de info, Thom!

Geef een reactie